Acanthurus pyroferus

Acanthurus pyroferus (chocolade dokter, mimic dokter)

Eén van de meest wonderlijke doktersvissen is wel de Acanthurus pyroferus. Deze vis wordt naast chocolade dokter ook wel de mimic doktersvis genoemd. Waarom? Daar kom ik nog op terug.

Allereerst wat algemene gegevens van deze vis. De A. pyroferus komt uit de west en centrale Indo/Pacific oceaan. De vis komt ook voor op de riffen ten westen van Australië en het groot barrière rif. De A. pyroferus kan daar gevonden worden op dieptes variërend van 5 tot 40 meter.
In de natuur houdt hij zich de hele dag bezig met het begrazen van algenvelden. Dit houdt tevens in dat de A. pyroferus, zoals alle doktersvissen, beslist groenvoer nodig heeft. Ze houden zich het liefst op in diepe lagunes en aan de buitenkant van het rif.

volwassen exemplaar

Meestal zwemmen ze alleen. In het aquarium kunnen ze als jong exemplaar bij elkaar gehouden worden maar eenmaal volwassen worden ze intolerant naar elkaar. De A. pyroferus wordt ongeveer 25 centimeter lang en is, zeker voor een doktersvis, redelijk makkelijk te houden, al kan het dier op latere leeftijd agressief worden. De vis heeft wel zwemruimte nodig en stelt zowel schuilruimtes als stukken open zwemwater in het aquarium op prijs.

halfwas exemplaar

Tot over weinig bijzonders. De pyroferus is echter een schoolvoorbeeld voor wat mimicry wordt genoemd. Als je in het woordenboek opzoekt wat mimicry betekend dan staat daar:
"het door kleur of bouw weinig opvallen in de omgeving, of het nabootsen van gevreesde dieren: middel waardoor zwakke dieren enigszins beschermd zijn".

Wat is het geval; als jong dier bootst de A. pyroferus dwergkeizers na. Afhankelijk van het gebied en de dwergkeizers die daar leven zijn er imitaties van de Centropyge heraldi, Centropyge vroliki, Centropyge flavissimus en de Centropyge eibli bekend.

Nu staat een dwergkeizer niet bekend als een gevreesd dier zoals vermeld in de omschrijving in het woordenboek. Waarom zou de A. Pyroferus dan dwergkeizers nabootsen?

Helemaal zeker is dat niet al bestaat er wel een theorie. Dwergkeizers houden zich op vlak bij schuilplaatsen zoals spleten en holletjes in het rif. Bij het minste of geringste gevaar vluchten ze daar in zodat de rover het nakijken heeft. Doktersvissen daarentegen bevinden zich vaak op open stukken en daken van riffen. Daar groeien nu eenmaal de meeste algen en valt het beste te grazen. Nadeel is wel dat er veel minder schuilplaatsen zijn.

De theorie is nu dat de A. pyroferus dwergkeizers na bootst om eventuele rovers te misleiden. Die rovers zouden weten dat het weinig zin heeft om achter een dwergkeizer aan te gaan omdat die zich altijd in de buurt van een schuilplaats bevind waar ze toch niet te pakken zijn. Daarom zou de rover afzien van een aanval. Dat is nu precies de bescherming die de A. pyroferus zoekt.

De gelijkenis met de geïmiteerde dwergkeizers is perfect. Op het eerste oog zie je het verschil niet. Dat deze truc goed werkt merkte ik in mijn aquarium.

links mimicry van de Cenopyge vroliki
rechts mimicry van de Centropyge heraldi

Daar zwemt al vijf jaar een A. japonicus rond die zo'n beetje de baas is. Wanneer er nieuwe doktersvissen in het aquarium worden geplaatst worden die zeker nagejaagd. Alleen exemplaren die ongeveer net zo groot zijn als de A. japonicus worden nadat een dag of twee de krachten gemeten zijn, getolereerd.

links C. heraldi
rechts A. pyroferus

De A. pyroferus die in het aquarium kwam was echter veel kleiner dan de A. japonicus. Echter zijn imitatie van een C. vroliki werkte perfect, de A. japonicus keek niet eens naar hem (of haar, verschil is er niet te zien) om.

Maar hoe herkend u nu de A. pyroferus. U zou echt niet de eerste zijn die dacht een dwergkeizer te kopen maar met een doktersvis thuis kwam. Allereerst de scherpe lancetvormige stekel aan beide zijden van het lichaam bij de aanzet van de staart. Die is typisch voor doktersvissen en ook de A. pyroferus heeft er een. Verder wijkt de kop iets af. De A. pyroferus heeft iets getuite lippen terwijl een Centropyge een wat ronder profiel heeft. Verder heeft de A. pyroferus altijd een klein blauw streepje in de rand om het oog zitten. Is de dwergkeizer bijzonder groot, kijk dan extra goed, de kans is groot dat het een A. pyroferus is.