ANOSTOMUS

Moerasplanten in het aquarium

Regelmatig steken er in onze tombola, op de maandelijkse vergadering, aquariumplanten die gekweekt zijn op moerascultuur.

Bij een navraag aan de leden, hoe dat deze planten het doen, heb ik nog maar weinig goede reacties gehoord. De planten sterven af, de bladeren rotten, ze willen niet groeien, ze worden groen van de algen, ook dat ze te snel groeien en dan boven het water uitsteken, kunnen van die slechte ervaringen zijn.

Ik heb er echter wel goede ervaringen mee. Langs de andere kant zijn het toch dezelfde planten als die, die in de handel aangeboden worden. Deze komen ook niet altijd rechtstreeks uit de natuur.

Vele planten worden in serre's gekweekt hier bij ons. Naar aanleiding hiervan ben ik zelf opzoek gegaan naar de oorzaken van de slechte ervaringen. Hopelijk vormen mijn raadgevingen een goeie hulp om de moerasplanten zo goed mogelijk te behandelen en te beoordelen zodat u er meer plezier aan zal hebben.

De meeste aquariumplanten zijn oorspronkelijk moerasplanten. In de vrije natuur komen ze voor in moerassen, langs rivieren, grachten, meren, poelen en plassen. Ze zoeken dus wel degelijk het vochtige milieu op. Niet alleen een natte bodem, maar ook een vochtige lucht is zeer belangrijk. Sommigen staan altijd gedeeltelijk in het water. Anderen komen pas bij hevige regenval in bepaalde seizoenen, geheel of gedeeltelijk in het water te staan. Deze planten hebben zich aan deze speciale, afwisselende levenswijze aangepast. Ze leven onder en boven het water. Zodoende kunnen we een groot deel van hen ook in het aquarium houden. De één al wat beter dan de ander, naargelang ze in de natuur meer of minder met het water in aanraking komen.

Veel meer planten, dan de meeste aquarianen vermoeden, zijn op moerascultuur te kweken. Ik zou misschien beter zeggen, dat er slechts een beperkt deel echte waterplanten zijn.

Amazonezwaardplanten, cryptocorynen, lobelia, hygrophila, rotala, leidseplantjes, zelfs de drijvende eikebladvaren en de mosselplant, evenals de fijnste myriophyllumsoorten zijn moerasplanten. Waarom planten op moerascultuur gekweekt worden is nu niet meer zo moeilijk te achterhalen.

Wat zijn er de voordelen van? Het doel van elk leven op aarde, ook het plantaardige is de voortplanting. Onze planten leven hoofdzakelijk boven water en gaan zich hier dan ook voortplanten. Op moerascultuur gaan zich dan ook gemakkelijk bloemen vormen.

Meestal kleine maar fraaie bloemen van allerlei aard en verschillend in kleur komen te voorschijn. Zelfs de aquarium-verwensende vrouwen worden er door aangetrokken. Doch de bloem is voor ons van minder belang. Niet van alle planten krijgen we automatisch zaad en dikwijls duurt het dan nog lang eer we er plantjes uit opgekweekt hebben. De bloemen kunnen wel zeer belangrijk zijn bij het bepalen van de naam.

Tegenwoordig bestaat er echter, zeker rond bepaalde planten, een grote verwarring, dat ze voor ons nog minder belangrijk zijn geworden. De moerasplanten hebben echter nog een andere wijze van voortplanting.

Op een onvoorstelbare wijze groeien onze planten zeer vlug uit door middel van wortelstokken, eigenlijk liggende stengels. Uit de knopen van deze wortelstokken ontspruiten, gelijktijdig en even snel de nieuwe jongeplanten.

Als eenmaal de planten aan het groeien zijn worden het echte woekerplanten. In hun natuurlijk leefgebied worden ze zeker als onkruid behandeld. Door deze moerascultuur kunnen wij, Westerse aquarianen gemakkelijk aan de tropische moerasplanten komen.

De natuur hoeft niet langer meer beschadigd en gestoord te worden. Zoals eerder reeds aangehaald, worden ze ook hier bij ons, in serre's gekweekt. Niet enkel in kleine serre's van enkele aquarianen, maar ook, voor de handel, in zeer grote speciaal ingerichte serre's. We hebben nu een heleboel planten boven water (emers) gekweekt, maar wat gebeurt er als deze er onder komen te staan ?

Daar ligt ons probleem ! Een plant die in het water leeft, staat in een heel ander milieu. Het is mis- schien al verwonderlijk dat hij hier kan leven. Hij moet zich in ieder geval aanpassen. Dit wordt nog versterkt voor planten in ons aquarium, slechts een zeer povere nabootsing van de natuur. Als we even dichterbij kijken, is het zeker niet moeilijk de eigenlijke oorzaken van onze moeilijkheden te ontdekken. Alhoewel de plant in het water komt te staan heeft hij ook nu behoefte aan zuurstof en kooldioxide (koolzuurgas). Hij moet het uit het water zelf halen. Als de plant boven water zwaarder is als zijn milieu is dit onder water tegenovergesteld. Hij wordt automatisch gedragen en moet niet veel meer doen dan zich vast te zetten met zijn wortels in de grond.

Een andere zaak is het licht. Iedere aquariaan weet wel dat het water zelf veel licht tegenhoudt. Bovendien leven er in het water allerlei organismen zoals algen, die het indringen van het licht in het water sterk verhinderen. Dit laatste is voor de aquariaan zeer belangrijk.

Hij beschikt slechts zelden over de nodige hoeveelheid licht en dan nog is het maar een deel van het hele spectrum. Door de hier genoemde redenen en waarschijnlijk nog anderen, verandert de moerasplant van vorm en kleur. Hij past zich aan. In het water blijft de moerasplant fijner en kleiner. De getande ruige bladeren, de dikke stengels en de opvallende bladnerven van de emerse cultuur verdwijnen. In de plaats komt een dunnere stengel met fijne egale blaadjes.

Dikwijls kan men in de verschillende vormen van boven en onder water niet eens dezelfde plant herkennen. Een duidelijk voorbeeld hierbij is zeker de vaantjesplant. De onder-water-vorm met zijn fijne diep ingesneden bladeren verandert boven water in een uiterst simpele ruige plant. Er verschijnt een kale stengel, slechtssporadischt bezet met enkele kleine blaadjes en vettig aandoende haartjes. Dus, kort samengevat moeten we zeggen dat ons probleem, een probleem is van overwenning en aanpassing.

De vraag is nu : hoe kunnen we dit probleem het best overwinnen en de planten helpen ?
Voor ons aquarianen vormt het licht het grootste obstakel. Aan de andere obstakels kunnen we maar weinig doen. Zorg ervoor dat de algemene voorwaarden, betreffende de waterkwaliteit (pH, hardheid, meststoffen en temperatuur) voldoen aan de eisen van de plant. Onder gunstige omstandigheden zal hij zich automatisch aanpassen. Laat de plant ook gewoon met rust. Vooraleer ik nu verder ga verdeel ik de moerasplanten die in het aquarium gebruikt worden in drie groepen : de stengelplanten, de niet-stengelplanten (rosetplanten) en de echte moerasplanten.

De stengelplanten vormen eigenlijk de gemakkelijkste moerasplanten, gewoon omdat ze een stengel hebben. Het valt zeker op hoe snel een stengelplant groeit als we hem van moerascultuur overbrengen naar het aquarium. Hij groeit echt naar het licht toe. Op korte tijd kan hij aan de oppervlakte staan. Knip hem nu niet af, maar laat hem doen.

De plant zal misschien wel door het wateroppervlak naar boven groeien. Nadien zakt hij echter terug in het water. Tegen de oppervlakte hangend vormt zich nu de echte onder-watervorm.

Deze lange slierten van planten zien we dikwijls ook op stilstaande wateren in de vrije natuur. Dus stilaan krijgen we een forse volle plant met een stevige fris groene stengel en mooie dicht op elkaar staande blaadjes. Als hij ver genoeg is uitgegroeid, knippen we hem af en zetten hem terug in de bodem.

Ondertussen zal de oorspronkelijke plant, bij gebrek aan licht, onderaan de meeste blaadjes verloren hebben en een bijna zwarte stengel vertonen. Eenmaal de nieuwe stek wortels heeft gevormd zal hij weer uitgroeien, maar niet zo vlug meer. Een typisch voorbeeld van deze planten zijn zeker de verschillende Ludwigiasoorten. Langs de andere kant zijn er ook planten die in een hoog aquarium (50 cm) slechts half weg geraken, gewoon omdat ze niet groter worden. We kunnen wel een tijd van hen genieten maar toch niet heel lang.

Stengelplanten passen zich gemakkelijk aan bij voldoende licht. Planten zonder stengel, dus waarvan de bladeren in een roset staan hebben het veel moeilijker, zeker in een hoger aquarium. Zij bezitten immers geen stengel die naar het licht kan toe groeien.

Dikwijls zien we dat deze planten bij het overplaatsen van moerascultuur in het water verslijmen. De bladeren kwijnen weg en slechts langzaam komen er nieuwe. Planten die rechtstreeks van moerascultuur komen zetten we best in een zeer laag aquarium. Zo ontvangen zij nog veel licht en kunnen ze zich beter aanpassen. Toch zal dit niet voor alle lage planten voldoende zijn. Ook nu kunnen de bladeren verslijmen.

Het enige wat we kunnen doen is de afstervende bladeren verwijderen en geduldig wachten. Een plantengeslacht waar deze verslijming zeer veel voorkomt, bij planten die op moerascultuur gekweekt zijn of als moerasvorm ingevoerd worden zijn zeker de cryptocorynen. Een derde groep van planten, die vooral het kweken op moerascultuur zelf, in onze aquaria is terecht gekomen, vormen de eerder echte moerasplanten.

Praktisch iedereen zal al wel kennis gemaakt hebben met de Alternantherasoorten. Onder hen behoren ook die planten die normaal op de vensterbank thuis horen, maar al wel eens als aquariumplant verkocht worden. Zij worden hoofdzakelijk verkocht omwille van hun aparte kleuren die dikwijls een extra tint kunnen geven aan ons aquarium.
Deze kleuren variëren van diep rood tot wit gestreept. De ene doet al wat beter dan de andere, maar toch moet je niet verwachten er lang van te kunnen genieten.
Als ze niet snel kaarsrecht de waterspiegel breken, blijven ze na enkele centimeters staan, terwijl hun bladeren langzaam wegkwijnen.

Als besluit kan ik misschien nog enkele algemene raadgevingen opgeven. Geef uw planten voldoende licht, niet enkel door veel lampen te gebruiken, maar ook door ze ver genoeg uit elkaar te zetten, zeker niet in bosjes bij elkaar. Zorg er voor dat je altijd twee bladknoppen in de bodem steekt. Zo heeft men meer kans op een goede beworteling.

Controleer uw planten bij de aankoop :
- Vraag steeds de naam van de plant;
- Koop geen planten waarvan de stengel al zwart ziet of de blaad jes geel zijn;
- Planten gekweekt op moerascul tuur kan men dikwijls herkennen aan de resterende bloemknop pen in de bladoksels;
- Rosetplanten die in de handel worden aangeboden zijn meestal reeds overgewend, maar bekijk toch maar eens de bladeren;
- Het best schaf je je planten aan die reeds een stel wortels heb ben. Dan kan je bijna vertrouwen op de kwaliteit

Hopelijk kan deze lange tekst wat verhelpen aan de problemen die oprijzen rond de planten gekweekt op moerascultuur. Zo kan je zeker al eens voor een klein prijsje een bosje planten op de kop tikken en er zoveel plezier aan hebben als dure aankopen. Deze tekst steunt op geen enkele wetenschappelijk onderzoek. Het is gewoon mijn ervaring en wat nadenken.